İŞÇİ ALACAK VE TAZMİNATLARI

İşçi alacak ve tazminatları , işçi – işveren arasında en çok uyuşmazlık noktalardan birisidir. İş sözleşmesini kendisi sona erdiren işçi veya işvereni tarafından haksız olarak işten çıkarılan işçi hangi tazminatları alabilmektedir? Bu yazımızda işçilerin hak kazandıkları tazminat türlerini ele aldık.

Öncelikle tazminat türlerini, feshe bağlı olan ve olmayan olarak ikiye ayırabiliriz. Feshe bağlı olan tazminat türlerinde iş sözleşmesinin feshedilmiş olması şartı aranır. Ancak feshe bağlı olmayan işçi alacak ve tazminat türlerinde böyle bir şart aranmamaktadır. Bu tür tazminatlar, iş sözleşmesi devam ederken de talep edilebilmektedir.

FESHE BAĞLI OLAN İŞÇİ ALACAK VE TAZMİNATLARı

1- İHBAR TAZMİNATI:

• İş sözleşmesi sona ermeden önce sözleşmeyi sona erdirecek tarafın (işçi veya işverenin) , diğer tarafa haber verme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğe uyulmadığı taktirde sözleşmeyi haksız olarak fesheden taraf aleyhine tazminata hükmedilecektir.

• İhbar tazminatı şartları :
  1. İş sözleşmesinin belirsiz ve süreli olması.
  2. İş sözleşmesinin feshinin haklı bir nedene dayanmaması.
  3. İş sözleşmesinin kanunda öngörülen sürelere uyulmaksızın feshedilmiş olması. Bu süreler ve tazminat miktarları aşağıdaki gibidir.

ÇALIŞMA SÜRESİ	İHBAR SÜRESİ	İHBAR TAZMİNATI
6 Aydan Az	2 Hafta	2 Haftalık Brüt Ücret
6 Ay – 1,5 Yıl	4 Hafta	4 Haftalık Brüt Ücret
1,5 Yıl – 3 Yıl	6 Hafta	6 Haftalık Brüt Ücret
3 Yıl Üzeri	8 Hafta	8 Haftalık Brüt Ücret

• İhbar tazminatı nasıl hesaplanır? : Hesaplama net değil brüt maaş üzerinden yapılır. Brüt maaş 30’a bölünerek günlük işçinin günlük maaşı bulunur. Akabinde günlük maaş ile tazminata esas süre çarpılarak tazminat miktarı bulunur.

2- KIDEM TAZMİNATI:

• Kıdem tazminatı işveren tarafından işçiye, çalışmış olduğu dönemdeki yıpranma payı, iş yerine sağlamış olduğu katkı, işten çıktığında yaşayacağı zorluklar karşılığında verilen bir tazminattır.
• Kıdem tazminatı şartları :
  1. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre işçi sayılma.
  2. İş sözleşmesinin Belirsiz Süreli Olması.
  3. İşçinin aynı işverene ait iş yerinde en az 1 yıl süreyle çalışmış olması.
  4. İş sözleşmesi kanunda aranan şartlarla sona ermiş olması.

3- YILLIK İZİN ÜCRETİ ALACAĞI:

• Yıllık izin alacağı, işçinin çalıştığı dönem boyunca kullanmadığı yıllık izinlerinin ücret bakımından karşılığını aldığı bir tazminat türüdür. İş Kanunu’na göre iş sözleşmesinin herhangi bir sebepten sona ermesi durumunda işçinin kullanmamış olduğun yıllık izinler, son güncel maaş üzerinden hesaplanarak ödenecektir.
• Yıllık izin süreleri:

ÇALIŞMA SÜRESİ	YILLIK İZİN SÜRESİ
1 Yıl – 5 Yıl	14 Gün
5 Yıl Üzeri – 15 Yıl Aşağı	20 Gün
15 Yıl ve Üzeri	26 Gün

4- KÖTÜ NİYET TAZMİNATI:

• İş güvencesi kapsamında olmayan işçilerin, işten haksız olarak çıkarıldıklarında ödenen bir tazminat türüdür.
• Kötü Niyet Tazminatı Şartları:
  1. İş sözleşmesinin Belirsiz Süreli olması
  2. İşçi, İş Güvencesi kapsamında olmamalıdır. Yani iş yerinde 30 kişiden az çalışan olmalı veya
  3. İşçinin 6 aylık kıdemi olmaması gerekmektedir.
  4. İşveren, sözleşmeyi kötü niyetli olarak feshetmiş olmalıdır.

FESHE BAĞLI OLMAYAN İŞÇİ ALACAK VE TAZMİNATLARı

Yukarıda açıklanmış olduğu üzere feshe bağlı olmayan tazminatlarda, sözleşme feshedilmiş olsun ya da olmasın işçi bu tazminatları talep edebilir. Feshe bağlı olmayan işçi alacak ve tazminatları :

1- ÜCRET ALACAĞI:

• Ücret alacağı, işçinin çalışma bedeli olarak ve işveren tarafından ödenen para miktarıdır. Ücret, haftalık veya aylık olarak verilebilmektedir. İşçi ücret alacağını gerek iş ilişkisi içerisinde gerekse iş ilişkisi sona erdikten sonra talep edebilir. Ücretin ödendiğine dair ispat yükü işverendedir. Ücret alacakları zaman aşımı 5 yıldır.

2- FAZLA MESAİ ALACAĞI:

• İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi 45 saattir. Bu saatler üzerinde çalışılan süreler fazla mesai olarak nitelendirilmektedir. İşçi fazla mesai yapmışsa tıpkı ücret alacağında olduğu gibi her zaman bu alacağı talep etmesi mümkündür.

3- ULUSAL BAYRAM ve GENEL TATİL ÜCRETİ:

• İş Kanunu’muzun kabul etmiş olduğu ulusal bayramlar ve genel tatillerde çalıştırılan işçiye bu çalışmasının karşılığı olarak ek bir ücret ödenmelidir. Bu günlerde çalışan işçiye çalıştığı gün kadar ekstra ücret ödenecektir.

4- HAFTA TATİLİ ÜCRETİ :

• Yine İş Kanunu’na göre, bir haftada kesintisiz olarak en az 24 saatlik tatil hakkı tanınmıştır. Bu süre zarfında çalışan işçilere normal ücret ve ek ücret ödenecektir.

İŞÇİ ALACAK VE TAZMİNATLARI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR:

KIDEM ve KÖTÜ NİYET TAZMİNATI ZAMAN AŞIMI SÜRESİ NE KADAR?

• Kıdem tazminatı ve kötü niyet tazminatı zaman aşımı süresi 5 yıldır.

İSTİFA EDEN İŞÇİ KIDEM TAZMİNATI ALIR MI?

• Kural olarak istifa eden işçi kıdem tazminatına hak kazanamasa da bu konunun istisnaları bulunmaktadır. Detaylı bilgi için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

BELİRLİ SÜRELİ SÖZLEŞMELERDE TAZMİNAT HAKLARI DOĞAR MI?

• Kural olarak tazminat şartlarında sözleşmelerin belirsiz olması aranmaktadır. Fakat belirli süreli sözleşmelerin belirsiz süreli sözleşmeli olarak kabul edildiği durumlar bulunmaktadır ve bu durumlarda işçinin tazminatlara hak kazanabilmesi mümkündür.

MOBBİNG NEDENİYLE İŞVERENDEN TAZMİNAT ALINIR MI?

• -Evet alınması mümkün. Mobbing’e maruz kalan işçi iş sözleşmesini haklı olarak feshedebilir ve akabinde işverenden kıdem, kötü niyet, ihbar tazminatları gibi tazminatlarını talep etmesi mümkündür. İşçi bu tazminatlara ek olarak maddi ve manevi tazminat davası açabilme hakkına sahiptir.

FAZLA MESAİ NASIL OLUŞUR?

• Fazla mesai uygulamada genel olarak haftalık 45 saatlik çalışma süresinin aşılmasıyla oluşur fakat haftalık 45 saatin altında çalışsa bile günlük 11 saatten fazla çalışan işçi de fazla mesai yapmış kabul edilecektir.

İşçi alacak ve tazminatları hakkında hukuki danışmanlık almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.