İş yaşamı boyunca maruz kalınan çeşitli fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenler nedeniyle bazı hastalıkların gelişebileceği bilinmektedir. Ancak bu tür hastalıklar, meslek hastalığı olarak tanımlanmakta ve hukuken özel bir statüye tabi tutulmaktadır. Bu yazıda, meslek hastalığı nedeniyle tazminat hakkı detaylı şekilde ele alınacak; kimlerin hangi şartlarda tazminat alabileceği, başvuru süreci ve hukuki yollar incelenecektir.
Meslek Hastalığı Nedir?
Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı işin niteliği nedeniyle uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık ya da ruhi arızalar olarak tanımlanmaktadır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında bu tanım açık şekilde yapılmıştır.
Bir hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için;
- Çalışılan işle hastalık arasında illiyet bağının bulunması,
- Hastalığın, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan meslek hastalıkları listesinde yer alması,
- Sağlık raporları ve uzman görüşleriyle bu durumun belgelenmesi
gerekmektedir.
Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir?
Meslek hastalığının tespiti genellikle işyeri hekimi, uzman doktorlar ve SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık kuruluşları aracılığıyla yapılmaktadır. Ancak bu süreç çalışanın sağlık şikâyetleri üzerine başvuruda bulunmasıyla süreç başlatılır.
Raporlama aşamaları şu şekilde özetlenebilir:
- Ön tanı: İş yeri hekimi veya hastane doktoru tarafından konulur.
- Resmi bildirim: İşveren ya da sigortalı tarafından SGK’ya yapılır.
- Sağlık kurulu kararı: Yetkili sağlık kurumlarında muayene gerçekleştirilir ve kesin tanı konur.
- SGK değerlendirmesi: Sağlık kurulu raporları incelenerek meslek hastalığına hükmedilir.
Bu süreç sonunda meslek hastalığı tanısı konmuşsa, çalışan için tazminat hakkı doğmuş olur.
Meslek Hastalığı Nedeniyle Tazminat Hakkı
Bu zarar hem SGK tarafından hem de işverenin sorumluluğuna dayanılarak tazmin edilebilir.
1. SGK Tarafından Sağlanan Haklar
Meslek hastalığı durumunda, SGK tarafından aşağıdaki yardımlar sağlanmaktadır:
- Geçici iş göremezlik ödeneği
- Sürekli iş göremezlik geliri
- Ölüm durumunda dul ve yetim aylığı
- Geriye dönük sağlık giderlerinin karşılanması
Bu haklardan faydalanabilmek için meslek hastalığının SGK tarafından resmen tanınması gerekmektedir.
2. İşverene Karşı Tazminat Davası
SGK’dan alınan yardımlar dışında, işverenin kusuru bulunuyorsa ayrıca maddi ve manevi tazminat davası açılması mümkündür. Bu dava ile aşağıdaki zararların giderilmesi talep edilebilir:
- Tedavi giderleri
- Çalışma gücü kaybı nedeniyle uğranılan gelir kaybı
- Ekonomik geleceğin sarsılması
- Acı, elem ve ıstırap nedeniyle manevi zarar
Bu tür davalarda işverenin kusurlu olup olmadığı, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı, risklerin önceden bilinip bilinmediği gibi unsurlar dikkate alınmaktadır.
Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Meslek hastalığı nedeniyle açılacak tazminat davaları, iş mahkemelerinde görülmektedir. Davanın açılacağı yer ise;
- İşverenin ikametgahı,
- İşyerinin bulunduğu yer,
- Zarara uğrayan çalışanın ikametgahı
olabilir.
Davanın daha etkin ilerleyebilmesi için bu konuda uzman bir avukattan hukuki destek alınması önem arz etmektedir.
Tazminat Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Tazminat miktarı hesaplanırken şu kriterler dikkate alınmaktadır:
- Çalışanın yaşı
- Geliri
- Maluliyet oranı
- Gelecekteki kazanç kaybı
- Hastalığın etkileri
Sürekli iş göremezlik halinde SGK tarafından belirlenen oranlara göre bir gelir bağlaması yapılır. Ancak bu gelir, çalışanın tüm zararını karşılamayabilir. Bu durumda işverene karşı açılacak tazminat davasıyla tam tazminat talep edilebilir.
Hak Düşürücü Süreler ve Zamanaşımı
Tazminat davalarında dikkat edilmesi gereken en önemli unsurlardan biri zamanaşımı süreleridir. Meslek hastalığı nedeniyle açılacak davalarda zamanaşımı süresi genel olarak 10 yıldır. Ancak hastalığın ve zararının öğrenilme tarihinden itibaren 2 yıl içinde dava açılması gerekmektedir.
Bu sürelerin geçirilmesi halinde dava hakkı düşebilir. Bu nedenle, sürecin mümkün olan en kısa sürede başlatılması tavsiye edilmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Meslek hastalığı nedeniyle tazminat alabilmek için iş kazası olması gerekir mi?
Hayır. Meslek hastalığı ve iş kazası ayrı kavramlardır. Süreçler benzer olsa da, meslek hastalığında ani bir olay değil, uzun süreli maruziyet söz konusudur. Bu nedenle, iş kazası olmaksızın da tazminat hakkı doğabilir.
SGK’dan gelir bağlanması dava açmayı engeller mi?
Hayır. SGK’nın bağladığı gelir, zararların sadece bir kısmını karşılayabilir. İşverenin kusuru varsa, ayrıca tazminat davası açılabilir.
Hangi hastalıklar meslek hastalığı sayılır?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan listede yer alan; örneğin, silikozis, kurşun zehirlenmesi, asbestoz, bel fıtığı (belirli meslek gruplarında) ve işitme kaybı gibi hastalıklar bu kapsama girmektedir.
Sonuç: Haklarınızı Geciktirmeden Arayın
Meslek hastalığı nedeniyle tazminat hakkı, çalışanların sağlıklarını kaybettikleri bir süreçte ekonomik olarak desteklenmeleri açısından son derece önemlidir. SGK nezdinde ve işverene karşı yasal yollarla tazminat talep edilmesi mümkündür. Bu süreçlerin sağlıklı yürütülebilmesi adına hukuki destek alınması büyük önem taşımaktadır.
Unutulmamalıdır ki hak kayıplarının önüne geçebilmek için süreler kaçırılmamalı, belgeler eksiksiz hazırlanmalı ve sürece hâkim bir avukat ile çalışılmalıdır.
